Filosofie – van Plato tot Friedrich Nietzsche

Tijdens de eerste bijeenkomst volgen we in vogelvlucht de ontwikkelingen in de Westerse wijsbegeerte (van Plato tot Friedrich Nietzsche).

We komen te weten hoe in de Oudheid filosofie werd opgevat als ‘politicologisch project’, dat Plato de mens opvatte als lichaam en ziel, dat kennisverwerving een kwestie was van door woorden van de meester de waarheid herinneren respectievelijk van schouwen van de waarheid door reiniging van de ziel.

We komen ook te weten hoe in de moderne tijd filosofie werd opgevat als epistemologisch project, dat René Descartes verantwoordelijk is voor de ‘uitvinding’ van de geest en van de mens als ‘ik denk’ en dat kennisverwerving een kwestie van mentaal constructivisme is.

Tot slot komen we te weten dat Friedrich Nietzsche filosofie opvatte als een esthetisch-ethisch project en de mens als een kunstzinnig scheppend wezen, dat als enkeling krachtig in het leven hoort te staan. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de eventuele implicaties van de opvattingen van Plato, Descartes en Nietzsche voor de therapeutische praktijk.

Taalspelen en bestaan verstaan

Ludwig Wittgenstein II en Martin Heidegger

Tijdens de tweede bijeenkomst maken we kennis met de opvattingen van de twee ‘reuzen’van de Westerse filosofie van de twintigste eeuw: Ludwig Wittgenstein en Martin Heidegger. Wittgenstein is verantwoordelijk voor de ‘linguistic turn’ in de Westerse filosofie. Filosofie wordt door hem opgevat als taalanalyse. In zijn boek Filosofische onderzoekingen toont hij dat de betekenis van woorden ontstaat tijdens het gebruik, dat wij deelnemen aan taalspelen, dat het gebruik van taal dan ook (spel)regelgeleid is. Heidegger vat filosofie op als zijnsverstaan. In zijn boek Zijn en tijd stelt hij voor het zelf op te vatten als ‘er zijn’ (Dasein), biedt hij een analyse van ons bestaan als relationeel en temporeel van aard en roept hij op het bestaan vorm te geven vanuit het besef dat je in betrekkingen bent en vanuit een gevoel van betrokkenheid. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de implicaties van de opvattingen van Wittgenstein en Heidegger voor de therapeutische praktijk.

Discours, deconstructie en gastvrijheid

Michel Foucault en Jacques Derrida

Tijdens de derde bijeenkomst maken we kennis met de opvattingen van Michel Foucault en Jacques Derrida. Foucault laat zien dat elke gespreksgemeenschap een orde van spreken (discours) kent – een samenhang van krachtenveld en heersende opvattingen, die met behulp van een aantal procedures in stand wordt gehouden. Derrida toont aan dat het Westerse denken een bepaalde conceptuele constructie kent – in hiërarchisch gestructureerde, binaire opposities. De analyse van het ‘discours’ maakt echter ook een verandering mogelijk, de analyse van de constructie van ons denken maakt ook deconstructie mogelijk. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de implicaties van de opvattingen van Foucault en Derrida voor de therapeutische praktijk.

Het zelf als rizomatisch van aard en het onderscheid man-vrouw

Gilles Deleuze, Luce Irigaray en Rosi Braidotti

Tijdens de vierde bijeenkomst maken we kennis met de opvattingen van Gilles Deleuze, Luce Irigaray en Rosi Braidotti. Deleuze omschrijft filosofie als de creatie van concepten en stelt voor het zelf op te vatten als rizomatisch van aard. Irigaray maakt duidelijk dat het man-vrouw-onderscheid een door het ‘discours’ bepaalde conceptuele constructie is die de seksuele differentie niet erkent. Braidotti maakt gebruik van de opvattingen van Deleuze en Irigaray om voor te stellen zowel het denken als het zelf een nomadisch karakter te laten krijgen. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de implicaties van de opvattingen van Deleuze, Irigaray en Braidotti voor de therapeutische praktijk.

Ethiek en neurobiologie

Emmanuel Levinas en Antonio Damasio

Tijdens de vijfde bijeenkomst maken we kennis met de opvattingen van Emmanuel Levinas en Antonio Damasio. Levinas stelt dat – anders dan tot nu toe gebruikelijk – ethiek heteronomie als grondbeginsel zou moeten hebben, dat elke handelingssituatie een ethische dimensie heeft en dat je in staat bent – door te ‘luisteren’ naar het gelaat van de ander – te doen wat de ander vraagt. Damasio toont aan dat wij – op basis van hersen- en zenuwstelstelcapaciteit – in staat zijn in handelingssituaties te voelen wat er gaande is en wat er van ons gevraagd wordt. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de implicaties van de opvattingen van Levinas en Damasio voor de therapeutische praktijk.

Hedendaagse filosofie en narratieve systeemtherapie

Peter Bieri, Tom Andersen, John Shotter en Jan Olthof

Tijdens de zesde bijeenkomst maken we kennis met de opvattingen van Peter Bieri, Tom Andersen, John Shotter en Jan Olthof. Bieri omschrijft de therapeutische praktijk als een praktijk van toeëigening van de wil, waarin door articulatie, begrijpen en beoordeling van de wil de speelruimte van de cliënt om te kiezen vergroot wordt. Shotter vat de therapeutische praktijk op als ‘a dialogically-structured process, enacted by living bodies in spontaneously responsive contact with each other’ en Olthof stelt voor de praktijk als een vorm van door diagonaliteit gekenmerkte oefenpraktijk te zien, waarin therapeut en cliënt hun verhalen uitwisselen en samenweven. Gedurende de bijeenkomst bespreken we vanzelfsprekend de implicaties van de opvattingen van Bieri, Andersen, Shotter en Olthof voor de therapeutische praktijk.